Հավասարության միտումները Հայաստանում

2010 թվականին Հայաստանում Հետազոտական Ռոսուրսների Կովկասյան Կենտրոն-Հայաստան հիմնադրամի (ՀՌԿԿ-Հայաստան)կողմից անցկացված Կովկասյան բարոմետր հարցման տվյալներով, երեխայի սեռի նախապատվության մասին հարցին   հարցման մասնակիցների 54%  պատասխանել  էր  տղա,  10%՝ աղջիկ և  35%-ը նշել  էր, որ սեռը նշանակություն չունի։

2020-ին հրապարակված նույն Կովկասյան Բարոմտերի համաձայն, հարցվածների   9% պատասխանել է աղջիկ, իսկ տղա երեխա  նախընտրողների թիվը նվազել է՝ ցուցանիշը հասցնելով  34%, դրա հետ մեկտեղ աճել է մեկ այլ ցուցանիշ. այժմ հարցվածների 55%-ն է նշել, որ երեխայի սեռն իրենց համար նշանակություն չունի։  Փաստը, որ հայաստանցիների կեսից ավելիի համար երեխայի սեռն այլևս կարևոր չէ, ինքնին ոգգևորիչ է ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի ներկա ու նախկին աշխատակիցների, իրենց գործընկեր մասնագետների ու կառույցների, և առհասարակ, բոլոր նրանց համար, ովքեր իրավմամբ կարող են սելեկտիվ աբորտների դեմ տարիներ տևած իրենց աշխատանքի արդյունք համարել հասարակական կարծիքի նման փոփոխությունը:

Համեմատության համար նշենք, որ հարևան Վրաստանում ցուցանիշները քիչ ավելի հուսադրող են։ Հարցման մասնակիցների 11%-ը նախապատվությունը տվել է աղջիկ երեխաներին, 31%-ը՝ տղաներին, և 57%-ն է նշել, որ սեռն իր համար նշանակություն չունի։ Տասը տարի առաջ Վրաստանում նույն հարցին մասնակիցների 9%-ը պատասխանել էր աղջիկ, 46%-ը՝ տղա, 44%-ը՝ նշանակություն չունի։

Նշենք, որ Ադրբեջանի վերաբերյալ միայն 2010-ի տվյալներ են հայտնի, ըստ որոնց, 64%-ի համար երեխայի սեռը նշանակություն չունի։

Ո՞վ է ընտանիքի կերակրողը. «հավասարապես»-ի առաջադիմությունը

Պարզվում է, որ դրական փոփոխություններ են նկատվում ոչ միայն երեխայի սեռի նախապատվության, այլ նաև կանանց ու տղամարդկանց հավասարությանն առնչվող այլ հարցերում: Օրինակ, հասարակական կարծիքի մեկ այլ փոփոխություն վերաբերում է ընտանիքը կերակրողի մասին պատկերացումներին։ Արմատացած այն կարծիքը, թե ընտանիքի պահողը տղամարդն է կամաց-կամաց փոխվում է՝ ի օգուտ «և՛ կանայք, և՛ տղամարդիկ» հավասար տարբերակի։

Հայաստանում հարցման մասնակիցների 53%-ը տղամարդուն է համարում ընտանիքի կերակրող, 16%-ը՝ կնոջը, 28%-ը համարում է, որ ընտանիքը պահում են հավասարապես թե՛ կանայք, թե՛ տղամարդիկ։ Համեմատության համար նշենք, որ 2010-ին երրորդ տարբերակն ընտրել էին հարցվածների ընդամենը 17%-ը։

Ուշագրավ է, որ հարևան Վրաստանում հարցվածների 21%-ն է համարում, որ ընտանիքը պահող հավասարապես համարվում են թե՛ կանայք, թե՛ տղամարդիկ։ Վերջին տասը տարում այդ ցուցանիշը գրեթե չի փոփոխվել՝ 2010-ին նույն հարցին այդպես էր պատասխանել հարցվածների 20%-ը։

Նմանատիպ մեկ այլ հարցի, թե ո՞վ պետք է լինի ընտանիքի կերակրողը, 39%-ըը պատասխանել է՝ հավասարապես կանայք ու տղամարդիկ, 60%-ը՝ տղամարդիկ, 0%-ը՝ կանայք։ 2010-ի համեմատ առաջընթացը զգալի է։ Տասը տարի առաջ հավասարապես պատասխանն ընտրել էին հարցվածների ընդամենը 14%-ը։

Վրաստանում 34%ն են ընտրել «հավասարապես» պատասխանը, 2010-ին այդ ցուցանիշը՝ 14% էր։ Ադրբեջանում 2010 թվականին այդ տարբերակն ընտրել է հարցման մասնակիցների 16%-ը։

Ո՞ւմ պետք է ժառանգել բնակարանը

Հայաստանում ավանդույթի ուժով ընդունված է եղել, որ հայրական տունը ժառանգում է ընտանիքի փոքր որդին։ Արմատացած այս պատկերացումների արդյունքում  աղջիկները սովորաբար որպես ժառանգորդ չեն դիտարկվում:

Ըստ հրապարակված հարցման արդյունքների, այս ավանդույթը Հայաստանում այնքան էլ ուժեղ չի, որքան թվում է: «Ո՞վ պետք է ժառանգի բնակարանը» հարցին ի պատասխան մասնակիցների 43%-ը պատասխանել է թե՛ դուստրերը, թե՛ որդիները հավասարապես։ 10 տարի առաջ հարցաշարում նման հարց չի եղել, ուսրի այս առումով համեմատություն անելն ահնհնար է։

Նկատենք, որ Վրաստանում այդ հարցին նույն կերպ են պատասխանել հարցվածների 49%-ը։

Կանանց առայժմ ծնողներից առանձին ապրել «թույլ չեն տալիս»

Հայաստանցիների 66%-ը կարծում է, որ կանայք որևէ տարիքում չեն կարող ծնողներից առանձին ապրել։ Իհարկե, սա մեծ ցուցանիշ է, բայց հաշվի առնելով տասը տարիների ընթացքում առկա միտումը, առաջընթացն ակնհայտ է: 2010-ին այդ նույն հարցին նման պատասխան էին տվել հարցվածների 79%-ը։ Հարևան Վրաստանում այս հարցին ավելի լիբերալ մոտեցում ունեն, հարցվածների միայն 38%-ն է ասել, որ կանայք որևէ տարիքում ծնողներից առանձին ապրել չեն կարող։ Այստեղ էլ առաջընթաց կա, քանի որ տասը տարի առաջ այդ ցուցանիշը եղել է 56%։ Ավելին, 50%-ը համարում են, որ կանայք պետք է ծնողներից առանձին ապրեն 18-25 տարեկանում, իսկ 2010 թվականին 31%-ն էր այդպես մտածում։

Իրավիճակն ավելի տխուր է Ադրբեջանում։ 2010 թվականին հարցվածների 87%-ի համար անընդունելի էր, որ կինը որևէ տարիքում ապրի ծնողներից առանձին։

Հետաքրքրական է, որ հարցվածների 69%-ը համարում է, որ կինը որևէ տարիքում չի կարող թունդ ալկոհոլային խմիչք օգտագործել։ Տասը տարի առաջ հայաստանցիներն այս հարցի վերաբերյալ ավելի առաջադեմ են եղել, ու 65%-ն է կանանց ՝ թունդ ալկոհոլ օգտագործելը որևէ տարիքում համարել անընդունելի։

Վրաստանում նման կարծիք ունեն հարցվածների 55%-ը, տասը տարի առաջ՝ 57%-ը։ Ադրբեջանում իրավիճակը կարելի է ասել անմխիթար է, տասը տարի առաջ 92%-ն է անընդունելի համարել կանանց թունդ ալկոհոլի օգտագործումը որևէ տարիքում։

Կանայք ամուսնանալիս պետք է կույս լինեն

Անընդունելիների շարքը շարունակելով, նկատենք, որ Հայաստանում հարցվածների 82%-ը համարում է, որ կանայք իրավունք չունեն մինչև ամուսնությունը սեռական կյանքով ապրել։ 2010-ին այդպես մտածում էր հարցվածների 87%-ը։

Վրաստանում 63%-ը կարծում է, որ կանայք ամուսնանալիս պետք է կույս լինեն, 2010-ին ՝ այդ ցուցանիշը 80% էր։ Ադրբեջանում էլ ավելի պահպանողական են, քանի որ 2010-ին հարցվածների 89%-ն է նման կարծիք հայտնել։

Նկատենք, որ հայաստանցի հարցվածների 75%-ը համարում է, որ կանայք առանց ամուսնանալու չեն կարող ապրել մեկ բնակարանում տղամարդու հետ։ Տասը տարի առաջ այդպես մտածում էր 80%-ը։ Վրաստանում ավելի առաջադեմ են, միայն 60%-ն է այդպես կարծում, իսկ 10 տարի առաջ՝ 72%-ը։ Ադրբեջանում 2010-ին այդ կարծիքն է հայտնել հարցվածների 87%-ը։

Ո՞ր տարիքում կինը կարող է ամուսնանալ

Հարցման մասնակցած հայաստանցիների 91%-ը (Վրաստանում՝ 90%) համարում է, որ կանանց ամուսնանալու լավագույն տարիքը 18-25 տարեկանն է, 2%-ը համարում է, որ կանայք որևէ տարիքում չպետք է ամուսնանան։

Վրաստանում 1%-ն է կիսում կանանց՝ առհասարակ չամուսնանալու կարծիքը։ 10 տարի առաջ Հայաստանում հարցվածների 95%-ն էր համարում, որ կանանց ամուսնանալու համար լավագույն տարիքը 18-25-տարեկանն է։ 2010 թվականին այդ ցուցանիշը Ադրբեջանում եղել է 94%, Վրաստանում՝ 92% ։

Հոդվածը պատրաստվել է ՕքսԵՋեն հիմնադրամի կողմից՝ «Նոր Հայաստան՝ ժամանակակից խորհրդարան» ծրագրի շրջանակներում: Ծրագիրն իրականացվում է ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի կողմից՝ ՀՀ Ազգային ժողովի հետ համագործակցությամբ, Միացյալ Թագավորության «Լավ կառավարման հիմնադրամի» և Շվեդիայի կառավարության ֆինանսական օժանդակությամբ։